Hop Latent Viroid – Een pandemie onder cannabis en hop
In de afgelopen jaren heeft een onzichtbare dreiging, die zich stil en onstuitbaar verspreidt, de wereld van cannabiskwekerijen en hopvelden getroffen: het Hop Latent Viroid, in het Nederlands “latent hopviroid”, soms ook simpelweg “hopvirus” genoemd. Deze piepkleine maar verwoestende ziekte heeft zich ongemerkt in plantenbestanden verspreid en enorme economische schade evenals ernstige ecologische zorgen veroorzaakt. Het Hop Latent Viroid (HLVd of HLV) is uitgegroeid tot een ware pandemie onder cannabis- en hopplanten, en de gevolgen zijn verstrekkend. Daarom hebben sommige onderzoekers het viroid zelfs het “COVID van de cannabiswereld” genoemd. In dit artikel nemen we het Hop Latent Viroid onder de loep, analyseren we de verwoestende effecten op planten en onderzoeken we mogelijkheden voor preventie en bestrijding van deze onzichtbare vijand. Dwerggroei bij HpLVd-infectie: links een geïnfecteerde plant, rechts een even oude, gezonde plant. Bron van afbeelding: Université de Sherbrooke, Canada[6]
Wat is het Hop Latent Viroid?
Het latente hopviroid (HLV, HLVd of HpLVd) is een ringvormig RNA-molecuul, dus nog eenvoudiger opgebouwd en aanzienlijk kleiner dan een echt virus. Net als een virus infecteert het planten en vermenigvuldigt het zich in hen door de aangetaste cellen te dwingen kopieën van zichzelf te maken. Zoals de naam al doet vermoeden, werd het Hop Latent Viroid in de jaren zestig voor het eerst in hopteelt ontdekt. Sinds spätestens 2012 is het echter ook aangetoond in het nauw verwante geslacht Cannabis[1]. In de vrije natuur verspreidt HpLVd zich voornamelijk via plantenetende insecten, zoals bladluizen[2], die door hun beten wonden veroorzaken waardoor het viroid kan binnendringen. In plantenteelt verspreidt het zich vooral via niet-gedesinfecteerd snoeigereedschap en door het nemen van stekken van geïnfecteerde moederplanten[3]. Daarnaast komt de ziekteverwekker ook voor in de zaden van de planten, maar volgens studies met een aanzienlijk lagere prevalentie[2][5]. Hier is echter verder onderzoek voor nodig, aangezien een studie uit 2024 een overdrachtspercentage via zaden van 58–84% waarnam[14]. De ziekteverwekker kan lange tijd, tot meerdere jaren, latent in een plant aanwezig blijven zonder deze direct te doden of zichtbare symptomen te veroorzaken[4][14]. Met toenemende leeftijd neemt de hoeveelheid aanwezige ziekteverwekker toe, omdat de immuunafweer bij oudere planten verminderd is. Onder stress vanuit de omgeving kan de plant dan de ziekte met al haar effecten tonen.
Hoe wijdverspreid is HLVd?
In 2021 ging er een schok door de wereld van cannabistelers. Een studie van Dark Heart Nurseries, met een analyse van ongeveer 200.000 weefselmonsters, wees uit dat ongeveer 90% van alle cannabisgroeisystemen in Californië geïnfecteerd was met het Hop Latent Viroid[5][6]. Volgens schattingen is daarmee ongeveer een derde van alle cannabiplanten in de VS door de ziekteverwekker aangetast. Deze verontrustende statistiek benadrukt de ernst van de situatie en toont de directe bedreiging voor de landbouwindustrie. Helaas zijn de VS niet het enige land met dit probleem. De ziekteverwekker is wereldwijd verspreid en is inmiddels uitgegroeid tot de meest bedreigende ziekte van cannabis[6]. Al in 1988 toonde een studie in de hopregio Hallertau in Duitsland aan dat planten waren geïnfecteerd met het viroid[7]. In 2014 waren volgens een studie op Poolse hopvelden ongeveer 40% van de planten geïnfecteerd[2]. Nu zet deze onzichtbare epidemie zich ook onverbiddelijk voort bij de hennepplant. In de VS nemen boeren en telers al routinematig de noodzakelijke maatregelen om de verspreiding in te dammen en hun planten te beschermen. Ook in Europa is het nu van groot belang dat cannabistelers hun kweekpraktijken aanpassen om concurrerend te blijven op de groeiende cannabismarkt.
Waarom is Hop Latent Viroid zo schadelijk?
De dreiging van het Hop Latent Viroid kan verwoestende gevolgen hebben voor de commerciële teelt van cannabiplanten en hop. Een infectie met het viroid veroorzaakt een gevaarlijke kettingreactie voor de plantengroei: de geïnfecteerde planten worden gedwongen het viroid te vermenigvuldigen, waardoor ze verzwakt raken en gevoeliger worden voor andere ziekten[6] en stressfactoren. Alle organen van de plant worden hierdoor aangetast. Vooral de verminderde wortelgroei beïnvloedt de opname van voedingsstoffen, een lagere bladgroei vermindert de fotosynthese en belemmert zo ook de productie van secundaire metabolieten zoals cannabinoïden en terpenen. Het bekendste effect van de infectie is de zogenaamde “Dudding-ziekte”, die direct de kwaliteit en opbrengst van de oogsten beïnvloedt. Studies hebben aangetoond dat een infectie met HLVd leidt tot verkromde trichomen en het terpeen- en cannabinoïdegehalte van de planten met 50–70% kan verminderen[6][8][9][10]. Terpenen zijn de aromatische verbindingen die het karakteristieke aroma en de smaak van planten bepalen, terwijl cannabinoïden zoals THC en CBD verantwoordelijk zijn voor de medicinale en psychoactieve eigenschappen. De vermindering van deze belangrijke verbindingen beïnvloedt niet alleen de kwaliteit van de plantproducten, maar ook de economische rendabiliteit van de oogsten aanzienlijk. Daarmee behoort het Hop Latent Viroid tot de grootste bedreigingen voor cannabistelers en boeren die CBD of andere waardevolle stoffen uit hennep willen winnen.
Elektronenmicroscoopopname van cannabistrichomen. De trichomen links zijn verkrompen en kleiner door infectie met het Hop Latent Viroid. Rechts: gezonde trichomen. Bron van afbeelding: Simon Fraser University, Canada
Hoe herkent men een infectie met Hop Latent Viroid?
Een HLVd-infectie is moeilijk te herkennen, omdat deze vaak subtiele en niet-specifieke symptomen vertoont. In de meeste gevallen zijn in de eerste weken helemaal geen zichtbare symptomen waarneembaar[14]. Volgens een Canadese studie uit 2023 vertoont minder dan 5% van alle geïnfecteerde planten duidelijk zichtbare symptomen[15]. Bij ernstigere besmetting kunnen echter mogelijke tekenen optreden:
Veranderde bladgroei: Dit kan zich uiten in verkromde bladeren, onregelmatige bladvormen of atypische groeipatronen. Sommige bladeren groeien kleiner of zijn vervormd.
Brosse stengels
Verminderde wortelgroei: Daarom wortelen stekken afkomstig van geïnfecteerde planten moeilijker[11]. Als gevolg hiervan leidt deze groeivertraging van de wortels ook tot een verminderde opname van voedingsstoffen.
Vergeeling van de bladeren (chlorose): Een veelvoorkomend symptoom van HLVd-infecties is het geel worden van de bladeren. Dit treft vaak de jongste bladeren die dicht bij de toppen van de plant groeien.
Verkromde plantengroei: De plant is meestal korter, met kleinere bladeren en over het algemeen klein van formaat.
Onregelmatige bloei: Een infectie met HLVd kan de ontwikkeling en vorming van bloemen beïnvloeden. Geïnfecteerde planten kunnen minder bloemen dragen of kleinere en minder krachtige bloemen produceren dan gezonde planten.
Verlies van aroma’s en aromastoffen: soms merkbaar aan een minder sterke geur[12]: Een HpLVd-infectie kan leiden tot verlies van aromatische verbindingen zoals terpenen. Dit kan ertoe leiden dat het karakteristieke aroma en de smaak van de hennep worden aangetast.
Veel van deze symptomen overlappen met die van andere problemen, zoals voedingsstoffentekorten of andere ziekten, waardoor zelfs ervaren telers moeite hebben een infectie met het blote oog te herkennen. Morfologisch gezien lijken geïnfecteerde planten meestal identiek aan gezonde planten, maar zijn ze over het algemeen duidelijk kleiner, wat pas later in de groeifase opvalt. Om zeker te zijn dat het daadwerkelijk om een HLVd-infectie gaat, is een professionele diagnose via een labtest onmisbaar. Alleen met speciale diagnostische methoden, zoals de hoogsensitieve Reverse Transcriptase Polymerasekettingreactie (RT-PCR), kan de aanwezigheid van HLVd met grote nauwkeurigheid worden vastgesteld.
Hoe bescherm ik mijn planten?
Preventie is de sleutel als het gaat om het beschermen van planten tegen het Hop Latent Viroid[4][6]. Hier zijn enkele beproefde methoden om het risico op een infectie te minimaliseren:
Koop gezonde planten: Begin met gezonde uitgangsplanten om het risico op een HLVd-infectie vanaf het begin te minimaliseren. Kies voor gecertificeerde planten die regelmatig getest zijn op HLVd en andere ziekten. Vermijd de aankoop van planten uit onbetrouwbare of onbekende bronnen, omdat dit het infectierisico kan verhogen. Vraag in de growshop van uw vertrouwen of de stekken die u wilt kopen afkomstig zijn van een geteste moederplant.
Regelmatig testen: Kennis is macht. Alleen als u de gezondheidstoestand van uw planten kent, kan de verspreiding van ziekteverwekkers worden voorkomen. U weet immers nooit wanneer een ziekteverwekker in uw kweekinstallatie terechtkomt. Het is daarom aan te raden de planten daar regelmatig op ziekten te testen. De optimale testfrequentie hangt af van de individuele economische omstandigheden. Als algemene richtlijn wordt echter aanbevolen dat professionele bedrijven idealiter maandelijks hun meest waardevolle cultivars testen. Hoe eerder een infectie wordt ontdekt, hoe beter de kansen om deze succesvol te bestrijden.
Quarantaine en monitoring: Plaats nieuwe planten gedurende een tijdelijke quarantaine van ongeveer 21 dagen, waarin u ze apart houdt[6]. Tijdens deze quarantaineperiode kunt u de planten zorgvuldig monitoren en testen om ervoor te zorgen dat er geen tekenen van HpLVd verschijnen. Vroege detectie is noodzakelijk om de verspreiding in te dammen. Zorg er daarom voor dat de planten niet geïnfecteerd zijn voordat ze in uw kweek worden opgenomen. Vooral waardevolle moederplanten moeten apart worden gekweekt van de overige cultivars.
Hygiënemaatregelen: Zorg ervoor dat uw kweekruimte schoon wordt gehouden. Verwijder regelmatig afgestorven plantendelen en onkruid om mogelijke broedplaatsen voor ziekteverwekkers te elimineren. Hop latent viroid is tot 4 weken aantoonbaar in gedroogde bladeren.
Desinfectie van gereedschap: Reinig en desinfecteer tuiniergereedschap grondig na elk gebruik. Helaas is een eenvoudige desinfectie niet voldoende vanwege de hardnekkigheid van het viroid. Het is gebleken dat het viroid resistent is tegen gangbare antibacteriële reinigingsmiddelen en alcohol.
Wat werkt er dan wel?
Een oplossing van 10–20% bleekmiddel in water kan de ziekteverwekkers doden en verdere verspreiding voorkomen. Maak uw gereedschap minstens 60 seconden schoon voordat u de volgende plant behandelt.
Ribonuclease, kortweg RNAse, is een enzym dat specifiek RNA afbreekt. Omdat Hop latent viroid volledig uit RNA bestaat, kan het met RNAse worden vernietigd. Dit middel werkt gegarandeerd en schaadt de planten niet. Nadeel: hoge kosten.
Verwarming van gereedschap: Minstens 10 minuten bij minimaal 160°C
Virkon S: Dit speciale desinfectiemiddel tegen virussen en viroiden is effectief wanneer het wordt gebruikt in een concentratie van minimaal 2% (20 g/L)[13].
Vermijd een gemeenschappelijke waterkringloop: Als het viroid in het water terechtkomt, kan het zich via het systeem verspreiden. Vermijd daarom gesloten irrigatiesystemen waarbij meerdere planten in contact komen met hetzelfde water.
Vermijd stressfactoren: Houd uw planten gezond door stressfactoren zoals extreme temperaturen, onvoldoende bewatering en tekorten aan voedingsstoffen te minimaliseren. Wordt de plant door stress verzwakt, dan kan het immuunsysteem de vermenigvuldiging van het viroid niet tegenhouden en kan de ziekte uitbreken.
Wat te doen als mijn planten geïnfecteerd zijn?
Helaas kunnen zelfs de beste hygiëneprotocollen tijdens de kweek soms falen. Het ontdekken van een infectie met het Hop Latent Viroid in uw plantenpopulatie is ongetwijfeld een alarmerend bericht, maar de stappen die u daarna onderneemt kunnen een aanzienlijke invloed hebben op het verloop van de infectie. Hier zijn enkele belangrijke maatregelen die u kunt nemen:
Isoleren en monitoren: Als u vermoedt dat uw planten geïnfecteerd zijn, isoleer ze dan onmiddellijk van gezonde planten. Hierdoor wordt voorkomen dat de infectie zich verder verspreidt. Houd de geïnfecteerde planten nauwlettend in de gaten om te zien hoe de infectie zich ontwikkelt.
Verwijderen en vernietigen: Als de infectie bij een plant is bevestigd, is het aan te raden, hoe pijnlijk dit ook kan zijn, de geïnfecteerde planten zorgvuldig te verwijderen en te vernietigen. Dit helpt de verspreiding van de infectie naar gezonde planten te voorkomen.
Meristematische celkweek: Een meristematische celkweek is de enige bekende methode om geïnfecteerde planten te redden[6]. Het meristeem is het apicale (bovenste) groeweefsel. Het bevat cellen die nog niet volledig gedifferentieerd zijn en heeft vaak nog geen ziekteverwekkers opgenomen. Bij de cultuur van meristematisch weefsel worden kleine stukjes weefsel uit dit gebied genomen en onder steriele omstandigheden in een voedingsmedium gekweekt. Dit deels complexe proces vereist een uiterst schone omgeving en kan alleen door gespecialiseerde laboratoria worden uitgevoerd. Hoewel het succes van deze methode nooit 100% gegarandeerd is, is het soms de enige manier om een geïnfecteerde cultivar te redden.
Samengevat
Het Hop Latent Viroid is een onzichtbare dreiging die zich stil en heimelijk verspreidt en een groot gevaar vormt voor cannabis- en hopplantages. De gevolgen van een HLVd-infectie kunnen verwoestend zijn, variërend van verminderde oogstopbrengsten tot aantasting van de kwaliteit van cannabis- en hopproducten. Preventie is de sleutel tot het bestrijden van de ziekte en vereist kennis en samenwerking van boeren, tuinders en onderzoekers. Door beproefde hygiënepraktijken toe te passen, de planten te monitoren en symptomen vroegtijdig te herkennen, kunt u helpen de gevaren van deze onzichtbare pandemie te beperken en de kwaliteit van producten op de cannabismarkt te waarborgen.
Wilt u uw planten laten testen? Wij bieden moleculaire analyses op Hop Latent Viroid en andere cannabisziekten voor zowel grootschalige producenten als particuliere telers. Desgewenst ook volledig anoniem! Neem contact met ons op via oof bezoek onzeWebshop.
Ziegler A, Matoušek J, Steger G, Schubert J. 2012. “Complete sequence of a cryptic virus from hemp (Cannabis sativa)”. Arch. Virol. 157, 383-385. DOI:https://doi.org/10.1007/s00705-011-1168-8
Ziegler A, Kawka M, Przybyś M, Doroszewska T, Skomra U, Kastirr U, Matoušek J, Schubert, J. (2014). “Detection and molecular analysis of Hop latent virus and Hop latentviroid in hop samples from Poland.” Journal für Kulturpflanzen, 66(7), 248–254. DOI:https://doi.org/10.5073/JFK.2014.07.04
Lavagi I, Matoušek J, Vidalakis G. 2017. “Other Cocadviroids. In Viroids and Satellites”; Elsevier Inc.: Amsterdam, The Netherlands; pp. 275–287. ISBN 978-0-12-801498-1.
Fernandez i Marti A, Parungao M, Hollin J, Selmotic B, Farrar G, Seyler T, Anand A, Riaz A. 2023. “A novel, precise and high-throughput technology for viroid detection in cannabis.” Viruses 30;15(7):1487. DOI:https://doi.org/10.1101/2023.06.05.543818
Adkar-Purushothama CR, Sano T & Perreault JP. 2023. “Hop Latent Viroid: A Hidden Threat to the Cannabis Industry.” Viruses, 15, DOI:https://doi.org/10.3390/v15030681
Puchta H, Ramm K, Sänger HL. 1988. “The molecular structure of hop latent viroid (HLV), a new viroid occurring worldwide in hops.” Nucleic Acids Res., 16, 4197–4216. DOI:https://doi.org/10.1093%2Fnar%2F16.10.4197
Warren J, Mercado J. & Grace D. 2019. “Occurrence of hop latent viroid causing disease in Cannabis sativa in California.” Plant Disease, 103, 2699-2699. DOI:https://doi.org/10.1094/PDIS-03-19-0530-PDN
Bektaş A, Hardwick K, Waterman K. & Kristof J. 2019. “Occurrence of hop latent viroid in Cannabis sativa with symptoms of cannabis stunting disease in California.” Plant Disease, 103 (10), DOI:https://doi.org/10.1094/PDIS-03-19-0459-PDN
Li R, Baysal-Gurel F, Abdo Z, Miller SA, Ling KS. 2015. “Evaluation of disinfectants to prevent mechanical transmission of viruses and a viroid in greenhouse tomato production.” Virol J. , 12, 5. DOI: https://doi.org/10.1186/s12985-014-0237-5
Atallah OO, Yassin SH, Verchot J. 2024. “New Insights into Hop Latent Viroid Detection, Infectivity, Host Range, and Transmission.” Viruses, 16, 30. DOI:https://doi.org/10.3390/v16010030
Punja ZK., Wang K., Lung S., & Buirs L. (2023). “Symptomology, prevalence, and impact of Hop latent viroid on greenhouse-grown cannabis (Cannabis sativa L.) plants in Canada.” Canadian Journal of Plant Pathology, 46(2), 174–197.https://doi.org/10.1080/07060661.2023.2279184
Unsere Website benutzt Cookies, die für den technischen Betrieb der Website erforderlich sind und stets gesetzt werden. Mit Statistik-Cookies werden die Zugriffe auf die Website anonymisiert festgehalten. Diese helfen uns, die Website zu verbessern. Datenschutzbestimmungen
Unsere Website benutzt Cookies, die für den technischen Betrieb der Website erforderlich sind und stets gesetzt werden. Mit Statistik-Cookies werden die Zugriffe auf die Website anonymisiert festgehalten. Diese helfen uns, die Website zu verbessern.
